Nghiên cứu đã trở thành thứ "ma túy" bám chặt lấy cuộc đời anh. Thiếu nó, anh thèm thuồng, "vật vã" không chịu nổi...

Tiến sỹ Trần Đình Trí hăm hở về nước năm 1999. Với khối lượng kiến thức về vật lý hạt nhân, lò phản ứng hạt nhân đã qua thực chiến hơn 17 năm ở Hungary, anh kỳ vọng sẽ mang "bí kíp" về, góp sức xây dựng quê hương ở một lĩnh vực lớn và còn khá mới mẻ.

Tuy nhiên, sau mấy tháng đi khảo sát ở Việt Nam, anh chợt nhận ra chuyên ngành mà mình dày công khổ luyện bấy lâu ở xứ người hầu như chẳng có đất dụng võ. Cú sốc ước vọng cùng với cái nhìn thực tế hơn về cuộc sống đưa anh đến FPT Aptech, một nơi cũng bắt đầu đi lên từ con số không.

Lập trình và xây dựng phần mềm là công việc mà anh đã làm quen khi tham gia vào các đề tài nghiên cứu và tính toán cho lò phản ứng hạt nhân từ khi về Viện Nghiên cứu Năng lượng nguyên tử quốc gia Việt Nam từ năm 1978. Tại nơi này, anh Trí được giao nhiệm vụ phát triển mảng "programming", xây dựng phần mềm để tính toán vật lý cho lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt.

"Hồi đó các ngôn ngữ lập trình và phần mềm vẫn còn là những thứ khá xa lạ với xã hội. Tất cả đều phải mày mò tự học, lúc đó làm gì có thầy, mình phải tự đào sâu nghiên cứu để làm việc", anh tâm sự.

Sẵn có tố chất và sở thích nghiên cứu khoa học, anh Trí tạm gác lại giấc mơ "cầm đèn chạy trước ô tô" để chuyển sang một thứ mà đối với anh chỉ coi là nghề "tay trái": giảng dạy về Lập trình và xây dựng phần mềm.

Vào FPT Aptech cuối năm 2000, mất vài năm cày cuốc, tìm tòi, lọ mọ từ những ngôn ngữ lập trình bậc thấp, cơ bản như Assembly, C... đến các công nghệ Java, J2EE, .NET hiện đại, dần dần "nhà vật lý hạt nhân chưa gặp thời" cũng lĩnh hội, tập hợp được kha khá các kiến thức lập trình, kiến thức CNTT mới mẻ, nhanh chóng thuần thục "nghề tay trái bất đắc dĩ". Dưới sự hướng dẫn của anh đã có hàng trăm lập trình viên bước vào thế giới của 0 và 1.

Vô hình trung, bằng đam mê nghiên cứu anh đã tự tạo cho mình một nghề nghiệp mới. Nghề tay trái trở thành miếng võ kiếm cơm trong hoàn cảnh những kiến thức được học bài bản tận trời Tây chưa có đất "dụng võ".

Nghiên cứu về lập trình, phần mềm, CNTT, anh Trí nhanh chóng tạo dựng cho mình một vị trí mới. Điều này cũng phần nào bù đắp cho những chi phí cuộc sống của anh và gia đình. Đồng thời, trên cơ sở vững chắc đó, anh yên tâm tiếp tục theo đuổi những ham muốn nghiên cứu của riêng mình.

Song song với việc lĩnh hội những kiến thức mới về phần mềm và CNTT để "kiếm cơm", anh đã liên tục tham gia rất nhiều những dự án nghiên cứu khoa học công nghệ khác nhau. Đặc biệt là những dự án anh làm với bạn bè, đồng nghiệp ở Viện Vật lý, thuộc Viện Khoa học Công nghệ Việt Nam.

"Hỏi bất chợt thì tôi không thể nào nhớ hết những dự án mình đã làm, hoặc tham gia làm. Đa phần các dự án này là nghiên cứu các công nghệ ứng dụng cụ thể. Phạm vi tương đối rộng, gồm rất nhiều lĩnh vực khác nhau. Bạn bè, đồng nghiệp có cái nào hay là rủ tôi làm. Miễn được nghiên cứu là sướng rồi! Ngay bây giờ bọn tôi cũng đang làm 1-2 dự án", anh chia sẻ.

Thôi thì trăm thứ bà rằn, ngồi nghe anh điểm lại các dự án nghiên cứu mà "hoa cả mắt". Hầu như các nghiên cứu mà anh tham gia đều xuất phát từ các nhu cầu thực tế và giải những bài toán ứng dụng đem kết quả đi thẳng vào cuộc sống.

Ví dụ dự án năm 2000 - 2001, anh tham gia nhóm đánh giá đặc trưng của các nhạc cụ truyền thống Việt Nam. Đề tài của Viện Âm nhạc Việt Nam. Cụ thể, nhóm anh thực hiện các nghiên cứu đánh giá cao độ, trường độ âm nhạc được biểu diễn bằng các nhạc cụ truyền thống dân tộc.

Rồi anh tham gia nhóm nghiên cứu ứng dụng ở Viện Khoa học Công nghệ Việt Nam về đề tài chế tạo các van chống sét đặt trên cột cao áp 36KV - 220KV hay hạ áp 380V - 220V hoặc trên các đường dây truyền tín hiệu như cáp điện thoại.

"Van chống sét có tác dụng bảo vệ các thiết bị đầu cuối khi có sét đánh. Đề tài đã thành công và được chuyển sang sản xuất quy mô nhỏ để cung cấp cho các công ty xây lắp điện, và công ty truyền thông. Rất nhiều nước đã làm nhưng sản phẩm do nhóm nghiên cứu ra có giá thành cạnh tranh hơn nhập ngoại. Các thông số không thua kém van nhập khẩu", anh Trí bồi hồi nhớ lại.

Thậm chí, anh Trí còn tham gia nhóm nghiên cứu một số dự án liên quan đến việc lọc nước - một lĩnh vực dường như tương đối xa so với chuyên môn chính của anh.
Cùng bạn bè ở Viện Vật lý, anh đã tiến hành giải bài toán lọc nước giếng khoan và xử lý lọc nước thải cho một nhà máy bia khu vực Phủ Lý, Hà Nam.

Vẫn khoản "lọc nước", mới nhất, cách đây 1-2 tháng, nhóm nghiên cứu mà anh cùng góp sức ở Viện Vật lý đã thực hiện nghiên cứu và đưa ra các giải pháp công nghệ để lọc nước bể bơi. Đề tài đưa ra lời giải với việc vận hành hệ thống lọc thông liên tục sử dụng công nghệ loại bỏ tạp chất trong nước hồ bơi. Kết quả, dự án đã được hoàn thành và lắp đặt thực nghiệm tại bể bơi trường phổ thông khu nhà ở cao cấp Ciputra, Nam Thăng Long, Hà Nội.

Sẵn có những kiến thức về vật lý cơ bản, anh còn được mời tham gia nhóm nghiên cứu về khai thác, ứng dụng năng lượng mặt trời cũng của Viện Vật lý.

Anh kể lại: "Đề tài không mới nhưng cách làm như thế nào mới quan trọng. Tại Mỹ, họ rất thành công khi khai thác năng lượng mặt trời qua hệ thống gương đốt nóng, biến năng lượng ánh sáng sang dạng nhiệt để chạy các động cơ phát ra điện. Ở Việt Nam chưa có. Việc khai thác năng lượng mặt trời mới chỉ dừng lại ở việc dùng các tấm pin mặt trời, các tấm bán dẫn. Ưu điểm là sạch nhưng giá thành đắt.

Hy vọng của nhóm là chế tạo thành công hệ thống gương và động cơ ánh sáng có giá thành thấp hơn các tấm bán dẫn. Hiện tại, dự án đã thành công ở mức chế ra được động cơ demo vài chục watt. Giai đoạn tiếp theo sẽ chế tạo động cơ ở các quy mô lớn hơn, có thể đưa ra thực tế bước đầu ở quy mô gia đình từ 1KW trở lên".

Số lượng các dự án và nghiên cứu của anh dần dài ra theo thời gian anh kể. "Tôi nhớ còn có dự án làm về vấn đề khai thác chế tạo gỗ công nghiệp cao cấp từ gỗ vụn, gỗ tận dụng, rơm rạ v.v... Chỉ tiếc rằng chưa có dự án nào thực hiện cho FPT hay làm với bạn bè, đồng nghiệp trong FPT ".

"Chính vì vậy, khi TGĐ Nguyễn Thành Nam bày tỏ ý định muốn thành lập viện nghiên cứu FPT, anh cảm thấy rất hưng phấn. Hy vọng đó sẽ là nơi tập hợp, kết nối được những anh em có cùng sở thích và quyết tâm nghiên cứu để tạo ra các sản phẩm hữu dụng cho đời sống, lại rất kinh tế...", anh chia sẻ.

Trong cuộc họp trù bị thành lập viện nghiên cứu FPT ngày 26/10, khi anh Nam đặt ra đề tài nghiên cứu "dự đoán giá cà phê", anh Trí tỏ ra rất phấn khích và ngay lập tức nhận bài toán mới này.

Anh đã từng nghiên cứu sâu về một số phương pháp cho phép đánh giá được các thông số của mô hình ARMA. Mô hình ARMA, trong lĩnh vực kinh tế, dùng để tiên đoán về nhiều lĩnh vực của một nền kinh tế. Ví dụ như đánh giá về GDP với các thông số về lạm phát... Lần nghiên cứu này, anh rất mong muốn áp dụng sở trường để đánh giá các dữ liệu trong tương lai bằng phương pháp trên.

"Đề tài là cơ hội để tôi ôn luyện lại những kiến thức đã tích lũy từ trước, là cơ hội để 'dụng' những 'miếng võ' mình đã được dạy, được trang bị. Kiến thức từ luận án tiến sỹ và những việc thực hiện hơn 10 năm trước ở Hungary sẽ có ích để giải bài toán này", anh hồ hởi nói.

Anh đã sớm khởi động, tự sưu tầm một số tài liệu và chuẩn bị bắt tay xây dựng mô hình. "Bài toán về tiên đoán giá cà phê trên thị trường thế giới có ý nghĩa rất lớn. Nếu giải quyết được có thể áp dụng vào rất nhiều vấn đề khác nhau cho việc dự đoán thực tiễn", anh Trí dường như không thể dừng nói về chủ đề này.

Trước mắt anh, con đường nghiên cứu khoa học công nghệ chắc chắn không có điểm kết thúc và có lẽ anh Trí sẽ chẳng bao giờ dừng lại vì dường như "thiếu nó, anh thèm thuồng, nhớ nhung lắm".