Câu chuyện thứ 6： "Hàng nhái lan tràn"

Ở chủ đề thứ 6 và cũng là chủ đề cuối cùng của buối nói chuyện ngày hôm nay, tôi muốn đề cập đến một việc mà người Việt Nam có thể không được dễ chịu cho lắm khi đón nhận, đó là về nạn "Hàng nhái lan tràn tại Việt Nam". Đi đến khu phố cổ, có thể thấy rất nhiều cửa hàng bán đồ nhái ở đây, thậm chí nhiều đến mức có những lúc người ta thấy thật khó để tìm ra hàng xịn. Tôi trộm nghĩ rằng thật đáng tiếc thay cho Việt Nam khi có một thực tế là khái niệm về quyền sở hữu trí tuệ có lẽ vẫn chưa được xác định một cách đầy đủ.

Sự việc đầu tiên khiến tôi nhận ra vấn đề này khi sang Việt Nam là khi tôi đến cửa hàng bán băng đĩa. Ở gần nhà của gia đình tôi ở bên Nhật, có một cửa hàng cho thuê đĩa phim, vào cuối tuần hai vợ chồng tôi thường thuê các phim mới về để xem. Mượn trong một tuần, phí thuê phim cũng chỉ mất có 300 ~ 400 yên, đổi sang tiền Việt Nam, số tiền này tương đương với 60.000 ~ 70.000 đồng, với mức giá như vậy, đây có thể coi là một sở thích không tốn kém. Vì vậy, khi đến Việt Nam, chúng tôi cũng thử tìm xem ở Việt Nam có hàng thuê băng đĩa nào không, song không dễ dàng gì để tìm được một cửa hiệu như vậy. Vậy nhưng, những cửa hàng bán băng đĩa, ví dụ như đĩa DVD thì lại rất nhiều, hơn thế, một phim được bán với mức giá chỉ 20000 ~ 30000 Việt Nam Đồng. Khi tôi thử hỏi người bán hàng về mức giá đó, được hay tất cả đều là băng đĩa copy lậu. Quả thật, khi mua những băng đĩa đó, đem về nhà xem thử, có thể thấy, rõ ràng chất lượng hình ảnh không những tồi, phụ đề lại rất lung tung, có cả tiếng Trung quốc, tiếng Thái, tiếng Mông Cổ v..v. Các băng đĩa có phụ đề tiếng Anh tất nhiên rất nhiều, mặc dù vậy, đôi khi, thứ tiếng Anh được sử dụng trong phần phụ đề không chính xác, hoặc phụ đề và phần hội thoại hiện trên màn ảnh không khớp nhau. Việc tìm kiếm những đĩa phim nguyên bản, hàng thật ở các cửa hàng băng đĩa tại Hà Nội là điều không thể. Tình hình cũng xảy ra tương tự đối với đĩa CD âm nhạc. Tôi cho rằng, đối với các ca sĩ chuyên nghiệp, thông thường thuế in sao băng đĩa khi bán đĩa nhạc của họ ra ngoài thị trường vỗn dĩ là một nguồn thu lớn, song chỉ riêng với ca sĩ Việt Nam, việc trông chờ vào nguồn thu này cũng lại là một điều không thể.

Tình trạng quyền sở hữu trí tuệ không được bảo hộ ở Việt Nam là một nguyên nhân đang gây ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của nền kinh tế. Honda - Nhà sản xuất xe máy của Nhật Bản từ lâu đã luôn phải phấp phỏng lo lắng về tình trạng hàng nhái, hàng giả. Honda có thể coi là một nhà sản xuất nổi tiếng đến mức tên của hãng trở thành tên gọi cho các loại xe máy nói chung, vậy mà, công ty này cũng không khỏi ái ngại về tình hình các sản phẩm nhái. "Ajinomoto", công ty sản xuất gia vị của Nhật Bản cũng đang phải chịu những tổn hại tương tự như vậy. Quả thật những hãng sản xuất ô tô- phương tiện giao thông 4 bánh, như Toyota không phải đối mặt với những chuyện như thế này, song những nhà sản xuất phụ tùng cho xe cũng đã và đang phải gánh chịu những thiệt hại do vấn đề trên gây ra. Phải chăng ở Việt Nam, việc nhái các mặt hàng đang bán chạy (hàng nhái, hàng giả) là điều quá đỗi bình thường, và cảm giác tội lỗi đối với hành vi này chỉ là một cảm xúc rất mờ nhạt. Tình trạng này đang gây ra những vấn đề hết sức nghiêm trọng đối với các sản phẩm hàng hiệu ở nhiều nước Âu Mỹ. Đối với những mặt hàng như quần áo, giầy dép hay túi xách, mấu chốt của tính cạnh tranh nằm ở kiểu dáng thiết kế, việc bị làm nhái mẫu mã là vấn đề ảnh hưởng đến sự sống còn của những hãng sản xuất các mặt hàng này. Ngoài ra, cũng có vẻ như, một số hãng sản xuất này cũng đã phải chịu thiệt hại do hàng của họ bị tuồn ra ngoài bán tràn lan khi họ ủy thác khâu sản xuất tại Việt Nam. Tôi cũng nghe nói rằng, để tránh nguy cơ rủi ro này, cũng có những nhà sản xuất của Mỹ thận trọng và tạm không tính đến chuyện đầu tư vào Việt Nam.

Tôi thỉnh thoảng cũng đi dạo trong phố cổ Hà Nội vào buổi tối, và tôi thấy rằng, những chiếc đồng hồ, túi xách hay mỹ phẩm bày ở các gian hàng đêm hầu hết đều có vẻ là hàng nhái. Thật đáng ngạc nhiên là, kể cả hàng nhái cũng có thứ hạng, đẳng cấp, ở một cửa hàng, có rất nhiều loại hàng nhái, từ những món hàng được xếp chồng lên nhau một cách tùy tiền phía ngoài, đến những hàng nhái được bảo quản một cách chăm chút, cẩn thận trong tủ kính phía sâu bên trong. Khi hỏi nhân viên cửa hàng về lý do vì sao lại phải bảo quản cẩn thận những món hàng nhái trong tủ kính như vậy, tôi nhận được lời giải thích là "Đây là hàng nhái hoàn hảo, đắt tiền hơn". Quả thật là một điều khiến cho người ta không khỏi ngạc nhiên. Song nếu để tôi nhận xét về điều này, tôi nghĩ tôi sẽ nói rằng, nếu đã có kĩ thuật làm hàng nhái đến mức hoàn hảo như vậy, sao không làm hẳn hàng hiệu xịn có phải sẽ tốt hơn không. Để lập nên một thương hiệu, đương nhiên, cần phải có nỗ lực nâng cao chất lượng sản phẩm, ngoài ra, nhà sản xuất cũng phải bỏ ra một khoản chi phí lớn để tuyên truyền, quảng cáo cho thương hiệu đó suốt nhiều năm. Chỉ vì lý do những hàng hóa đã được khẳng định về thương hiệu bán được giá cao, mà dễ dàng làm giả nó để thu lời cho bản thân, là một cách chơi không đẹp, là một hành động vi phạm pháp luật. Một lượng hàng nhái khổng lồ đang có mặt tại Việt Nam, rút cục, được sản xuất tại đâu, được đưa vào Hà Nội như thế nào, là những chi tiết tôi không biết rõ, song nếu Việt Nam định phát triển trở thành quốc gia hàng đầu, tôi nghĩ Việt Nam nên nhanh chóng loại bỏ những loại hàng nhái này ra khỏi thị trường. Hay ít nhất, tình trạng các sản phẩm nhái, dởm được bán công khai ngoài đường phố cũng nên được kiểm soát.